Plac Konstytucji 3 Maja, czyli potocznie nazywane „okolice dworca”. Odkrywamy historię ważniej przestrzeni Olsztyna

Szanowni Czytelnicy,

Olsztyn to nie tylko urokliwe zabytki, ulice czy jeziora, ale również place, które były świadkami tworzenia zarówno wielkiej, jak i codziennej historii miasta. W stolicy Warmii i Mazur znajduje się ich aż 21 – 7 z nich upamiętnia osoby, a 14 związanych jest z miejscami, wydarzeniami czy męczeństwem.

W najbliższych tygodniach na łamach naszego portalu pojawią się cykl materiałów autorstwa pasjonata historii, Michała Marko, poświęcony historii każdego z olsztyńskich placów. Zachęcamy do lektury.

Redakcja

Aktualizacja: po przeprowadzeniu szczegółowej analizy, okazało się, że w stolicy Warmii i Mazur mamy aż 23 place. 

 * * * 

Plac Konstytucji 3 Maja położony jest w rejonie dworca Olsztyn Główny, przy styku alei Piłsudskiego i ulic Partyzantów, Kościuszki oraz Lubelskiej. To plac, który nigdy nie pełnił roli “klasycznego” placu miejskiego. Niemniej przez dekady był jednym z najważniejszych punktów wejścia do Olsztyna.

Przydworcowy węzeł, a nie „klasyczny” plac

Układ przestrzenny tego miejsca ukształtował się pod koniec XIX wieku wraz z budową dworca kolejowego w 1872 r. i jego infrastruktury towarzyszącej. W przeciwieństwie do klasycznych placów miejskich, nie był planowany jako przestrzeń reprezentacyjna, lecz jako przydworcowy węzeł komunikacyjny. Centrum miasta z dworcem łączyła ul. Bahnhofstraße (obecnie ul. Partyzantów), a Roonstraße (dzisiejsza ul. Kościuszki) dochodziła do niej już za dworcem, tworząc bok trójkąta.

Lata 20-te: widok od strony centrum

Dworzec, hotele i kino, czyli Plac Konstytucji 3 Maja na przestrzeni lat

W narożniku powstałego układu, krótko po uruchomieniu kolei, wzniesiono Hotel Dworcowy. Wielokrotnie rozbudowywany i modernizowany (m.in. przez Augusta Feddersena), był drugim co do wielkości i prestiżu hotelem w Olsztynie - po Deutsches Haus, a w 1939 r. nawet od niego droższym. Zajęty przez Armię Czerwoną przetrwał zimę 1945 roku. Po wojnie służył jako Związkowy Dom Kolejarzy. Ostatecznie, w 1977 roku został rozebrany. Stał dokładnie kilka metrów na lewo od dzisiejszej tabliczki z nazwą placu.

Lata 50-te: widok od strony ul. Lubelskiej (po lewej fragment b. Hotelu Dworcowego)

Przyczynkiem do wykształcenia się placu były kluczowe inwestycje, które radykalnie zmieniły urbanistykę tej części miasta tj. przyłączenie ul. Dworcowej do skrzyżowania (1969 rok), oddanie do użytku nowego wspólnego dworca PKP/PKS (1971 rok) wraz z przebudową połączenia z ul. Lubelską, budowa hotelu Kormoran Gromada (1975 rok) oraz ostatecznie rozbiórka Hotelu i Kina Dworcowego w 1977 roku.

Rozbiórka b. Hotelu Dworcowego w 1977, po prawej działający od 1975 r. Hotel Kormoran

Ciekawostką jest, że w sąsiedztwie hotelu Kormoran-Gromada niegdyś znajdowała się rzeźba Macierzyństwo autorstwa Kazimierza Zielińskiego. Powstały w 1978 roku monument w 2021 roku przeniesiono na skwer przy ul. Marii Konopnickiej (naprzeciwko Dworca Zachodniego).

Plany miasta 

Nazwa Plac Konstytucji 3 Maja została nadana 30 czerwca 1981 r. uchwałą Miejskiej Rady Narodowej, zaledwie pół roku przed wprowadzeniem stanu wojennego. Nie udało mi się ustalić, dlaczego właśnie Konstytucja została patronem placu, ale można przypuszczać, że po grudniu 1981 r. taka decyzja byłaby już znacznie trudniejsza do podjęcia.

Nowy dworzec, nowa koncepcja placu

Postępująca dekapitalizacja zabudowy oraz zmiany funkcjonalne były główną przyczyną wyburzenia hotelu Kormoran Gromada.

Prace rozbiórkowe zakończyły się w grudniu 2020 r.

Następnie, w latach 2024-2025 plac przeszedł gruntowną modernizację, związaną z budową nowego dworca kolejowego.

Ranga i symbolika vs. komunikacja w mieście

Plac Konstytucji 3 Maja to kolejny przykład miejsca, w którym funkcja komunikacyjna całkowicie zdominowała ideę placu. Choć nazwa sugeruje rangę i symbolikę, przestrzeń nie oferuje narzędzi do jej wykorzystania. To plac, który istnieje administracyjnie, lecz w świadomości mieszkańców funkcjonuje głównie jako „okolice dworca”. Od samego początku istnienia był podporządkowany funkcjom komunikacyjnym i hotelowym.

Michał Marko, pasjonat historii Olsztyna

Czytaj również:

Od „targu końskiego” do miejskiego węzła. Niezwykła historia Placu Roosevelta początkiem wyjątkowej serii

Plac Jana Pawła II: od „cmentarza ubogich” do centrum władzy

Historia Placu Bema w Olsztynie. Od wizytówki miasta do ronda

Plac Pułaskiego: świadek historii i niezrealizowanych wizji Olsztyna

Najbardziej kontrowersyjny plac w Olsztynie. Czy Xawery Dunikowski zakpił z ówczesnej władzy?

Przetrwał wojnę, zachował charakter. Historia Placu Daszyńskiego

Historia ukryta między ulicami. Plac Andrzeja Wakara

Na skrzyżowaniu ulic i historii. Plac Bezruczki w Olsztynie

Dlaczego nazywany jest „placem pomników”? Historia miejsca, które zna cały Olsztyn

Polski konsulat, kultowy pub i „maszkara”. Historia jednego z najciekawszych placów Olsztyna

Plac Trzech Krzyży pamięta epidemię i wojny. To jedno z najbardziej tajemniczych miejsc Olsztyna

Miejsce protestów i pamięci. Tak powstał Plac Solidarności w Olsztynie

Nie tylko korki i światła. Plac Powstańców Warszawy w Olsztynie ma niezwykłą historię