Polski konsulat, kultowy pub i „maszkara”. Historia jednego z najciekawszych placów Olsztyna

Szanowni Czytelnicy,

Olsztyn to nie tylko urokliwe zabytki, ulice czy jeziora, ale również place, które były świadkami tworzenia zarówno wielkiej, jak i codziennej historii miasta. W stolicy Warmii i Mazur znajduje się ich aż 21 – 7 z nich upamiętnia osoby, a 14 związanych jest z miejscami, wydarzeniami czy męczeństwem.

W najbliższych tygodniach na łamach naszego portalu pojawi się cykl materiałów autorstwa pasjonata historii, Michała Marko, poświęcony historii każdego z olsztyńskich placów. Zachęcamy do lektury.

Redakcja

* * *

Plac Konsulatu Polskiego położony jest tuż przy ulicach Partyzantów, Dąbrowszczaków, Kościuszki i 1 Maja. Wytyczono go w połowie lat 80-tych XX wieku, lecz zabudowa istniała już od wczesnych lat 90-tych XIX wieku.

Jedyne “skrawki polskiej ziemi”

Dawniej Plac Konsulatu Polskiego nosił nazwę Fryderyka Wilhelma (Friedrich Wilhelm Platz). W latach 1928-1939 przy zabytkowym placu działał Konsulat RP - jedyny taki w całych Prusach Wschodnich. Mieścił się w secesyjnej kamienicy z 1910 roku przy ówczesnym Friedrich Wilhelm Platz 5. W okresie plebiscytowym (1920 rok) placówka funkcjonowała jako konsulat generalny, a następnie zredukowano ją do agencji konsularnej i wicekonsulatu. W 1928 roku ponownie uzyskała rangę pełnego konsulatu.

Należy zauważyć, że mieszczący się przy placu budynek konsulatu to jedyne „skrawki polskiej ziemi” w Allenstein między 1920 a 1939 rokiem. Po przegranym plebiscycie konsulat oraz „Dom Polski” były jedynymi oficjalnymi punktami polskiej państwowości w niemieckim mieście. Ostatni konsul - Bohdan Jałowiecki - został zamordowany przez Niemców w 1941 roku.

Budynek Konsulatu to jeden z najpiękniejszych przykładów secesji w Olsztynie. Trójkondygnacyjna kamienica wyróżnia się bogatą dekoracją roślinną, wykuszami, wieżyczkami i misternymi detalami architektonicznymi. Niegdyś mieszkał tu m.in. burmistrz Georg Zülch, a w okresie konsularnym również wybitni polscy dyplomaci. Obecnie budynek jest siedzibą m.in. Towarzystwa Miłośników Olsztyna.

Wypoczynek i koncerty pośrodku eleganckich kamienic

W przeszłości Plac Konsulatu Polskiego uchodził za jedno z najbardziej reprezentacyjnych miejsc dawnego Allenstein i zarazem ulubionych punktów niedzielnego wypoczynku Olsztynian. Pośród eleganckich kamienic odbywały się tu uroczyste koncerty orkiestr wojskowych - licznych pułków piechoty, kawalerii oraz artylerii.

Konsul Józef Gieburowski i wicekonsul W. Marcinkowski przed konsulatem (1929-34 r.)

Po 1945 roku skwer przemianowano na Plac Marcelego Nowotki. Obecną nazwę - Plac Konsulatu Polskiego - nosi dopiero od 1990 roku.

Barbapapa, glut czy maszkara? Dyskusja trwa do dziś

Wyróżniającym się elementem architektonicznym placu przez wiele lat była instalacja artystyczna autorstwa Sylwina Mydlaka, łącząca w sobie elementy pomnika, rzeźby i fontanny. Przez mieszkańców obiekt nazwany był m.in. barbapapą, glutem, maszkarą, flakami, nocnikami, kupą dinozaura. Formę przestrzenną odsłonięto niegdyś w związku z centralnymi dożynkami. Zdemontowano ją w 1997 roku w związku z planowaną budową Kolumny Orła Białego.

Oprócz ewidentnego miejsca pamięci o polskiej historii w Olsztynie, Plac Konsulatu Polskiego i jego okolice wyróżniały się również jako miejsce olsztyńskiej awangardy. W bramie-piwnicy budynku nr 1 mieścił się legendarny From Pub, opisywany w nowojorskim Time’ie jako przykład przemian po transformacji ustrojowej w Polsce na początku lat 90-tych.

Jak jest obecnie?

Plac przeszedł gruntowną rewitalizację w 2010 roku, w 90. rocznicę plebiscytu. Odnowiono nawierzchnię, wprowadzono elementy małej architektury i tablice edukacyjne. W 2002 roku odsłonięto Kolumnę Orła Białego, która stała się obiektem, wokół którego odbywają się uroczystości patriotyczne.

Michał Marko - pasjonat historii Olsztyna

Czytaj również: 

Od „targu końskiego” do miejskiego węzła. Niezwykła historia Placu Roosevelta początkiem wyjątkowej serii

Plac Jana Pawła II: od „cmentarza ubogich” do centrum władzy

Historia Placu Bema w Olsztynie. Od wizytówki miasta do ronda

Plac Pułaskiego: świadek historii i niezrealizowanych wizji Olsztyna

Najbardziej kontrowersyjny plac w Olsztynie. Czy Xawery Dunikowski zakpił z ówczesnej władzy?

Przetrwał wojnę, zachował charakter. Historia Placu Daszyńskiego

Historia ukryta między ulicami. Plac Andrzeja Wakara

Na skrzyżowaniu ulic i historii. Plac Bezruczki w Olsztynie

Dlaczego nazywany jest „placem pomników”? Historia miejsca, które zna cały Olsztyn