Dziś jest: 28.01.2026
Imieniny: Radomira, Tomasza
Data dodania: 2026-01-28 11:36

Aleksandra Laskowska

Pamięć elit wobec nadchodzącej katastrofy. Prusy Wschodnie we „Wspomnieniach” Hansa von Lehndorffa

Pamięć elit wobec nadchodzącej katastrofy. Prusy Wschodnie we „Wspomnieniach” Hansa von Lehndorffa
Sielanka przed katastrofą. Prusy Wschodnie w pamięci Hansa von Lehndorffa
Fot. Fundacja Ośrodka "KARTA"

Czy można tęsknić za światem, który sam przygotował grunt pod własny upadek? Z odpowiedzią przychodzi książka autorstwa niemieckiego prawnika i lekarza, Hansa von Lehndorffa (członka jednej z najbardziej wpływowych rodzin wschodniopruskiej arystokracji), pt. „Wspomnienia z Prus Wschodnich”. To pełna czułości i nostalgii opowieść o utraconej krainie dzieciństwa, rodzinnych majątkach i rytmie życia podporządkowanego naturze i wielopokoleniowej tradycji. Autor nie patrzy wstecz, by rozliczać, lecz by ocalić w pamięci to, co minęło. Pod warstwą sentymentu kryje się jednak zapowiedź nadchodzącej katastrofy. Do władzy mają dość bowiem naziści.  

reklama

Arystokrata, prawnik, lekarz i świadek epoki

Hans von Lehendorff jako pisarz zyskał rozgłos dzięki stworzeniu „Dziennika Prus Wschodnich”, dotyczącego lat 1945-1947.

Autor urodził się w 1910 r. Po zdobyciu wykształcenia prawniczego, odkrył w sobie również powołanie lekarza. Zajmował się także gromadzeniem swoich doświadczeń i wspomnień w formy tekstowe. Hans von Lehndorff zmarł w 1987 r.

- Autor dziennika przeżywa moment wejścia wojsk sowieckich w Królewcu. Grozę budziły już same jego symptomy. Mieszkańcy w miarę szybko jeszcze normalnie funkcjonującego miasta odczuwali dziwne tąpnięcia ziemi, z przerażeniem obserwowali coraz większe łuny na horyzoncie i stada zdziczałych, domowych zwierząt, uciekające przed zbliżającym się frontem. Dalsza relacja jest opisem własnej epopei, która doprowadziła autora do strefy sowieckiej w okolice Olsztyna, ale też niewyobrażalnego koszmaru, jakiego doświadczyła niemiecka ludność Prus Wschodnich. Masowe morderstwa, grabieże i gwałty tak powszechne, że niebudzące już oburzenia – czytamy w recenzji prozaika i krytyka literackiego, Włodzimierza Kowalewskiego.

Między sielanką a katastrofą

„Wspomnienia z Prus Wschodnich”, pierwszy raz wydane w Polsce (przełożyła z niemieckiego: Magdalena Lobert), to spojrzenie w przeszłość konserwatywnego, arystokratycznego, niemieckiego rodu, sięgające czasów między I wojną światową a połową lat 30.

To powrót do dzieciństwa, młodości i rodzinnych wspomnień. Czytelnik ma szansę poznania codzienności ludzi przywiązanych do natury, zafascynowanych końmi, którzy prowadzą życie w wiejskiej rzeczywistości usytuowanej „na marginesie nowoczesności”. Pod powierzchnią działają jednak siły, mające wynieść do władzy nazistów i w konsekwencji przynieść rozpad „pozornie sielankowego świata”.

- Ponieważ brat mojego ojca nie założył rodziny, a czterej moi bracia nie przeżyli wojny, nadeszłaby moja kolej, aby przejąć Steinort – bezprzedmiotowe, a zatem zbyteczne rozważanie po utracie Prus Wschodnich. Nadaje ono jednak dzisiejszym odwiedzinom tych starych miejsc dodatkowy urok. Przechodząc z moimi synami przez park, który jest całkowicie zdziczały i zarośnięty, ale w którym wciąż istnieją dębowe aleje, zasadzone prawie 400 lat temu, przeżywam w sobie koncentrację wszystkiego, co wypełnia treścią określenia, Prusy, ojczyzna, rodzina – pisze von Lehendorff.

Tęskne wspomnienia

Autor posłowia książki, Robert Traba (historyk, politolog i działacz społeczny), wskazuje, iż „Wspomnienia z Prus Wschodnich” powstały z tęsknoty.

- Cała opowieść jest podszyta sentymentem. Wbrew realiom – sprawstwo upadku Niemiec w latach 30. widział poza sobą i oddziaływaniem środowisk arystokratycznych. Warto czytać ten zapis nie dla biernego powtarzania „jak właściwie było naprawdę”, lecz po to, by lepiej poznać, zrozumieć, krytycznie analizować miniony świat – uważa Traba.

Źródła dofinansowania

Za wydanie tytułu odpowiada Fundacja Ośrodka „KARTA”. Książka uzyskała dofinansowanie ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pochodzących ze środków z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Wsparcia finansowego udzieliła także Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej.

Niespodzianka dla Czytelników

Czytelnicy portalu Olsztyn.com.pl będą mieli szansę wygrać jeden z ośmiu egzemplarzy książki. Szczegóły konkursu już wkrótce pojawią się w naszych mediach społecznościowych.

Galeria

Komentarze (1)

Dodaj swój komentarz

  • Chłop 2026-01-28 12:31:01 46.112.*.*
    White washing z polskim dofinansowaniem
    Odpowiedz Przenieś Oceń: 0 2