Idea, cele i ambitne zapowiedzi
Akademia Kopernikańska powołana została w 2022 r. Ideę powstania instytucji stanowiły obchody 550. rocznicy urodzin wybitnego astronoma, Mikołaja Kopernika.
- Akademia to międzynarodowa platforma składająca się w połowie z polskich, a w połowie z zagranicznych naukowców, która umożliwia interakcje z mistrzami, a ich uczniami, na drodze kształcenia naukowców najwyższej klasy. (…) W perspektywie wysokiego poziomu badań naukowych i prac rozwojowych, Akademia pełni rolę korporacji, łączącej interdyscyplinarne zespoły badawcze światowej czołówki ośrodków dziedzin kopernikańskich. (…) Stanowi grono zaawansowanych profesjonalnie ludzi z doświadczeniem , którzy działają na rzecz rozwoju nauki i promocji dokonań polskich badaczy, jak również przyczynia się do tworzenia nowej jakości nauki w Polsce – czytamy na stronie internetowej akademii.
Warto wspomnieć, że wśród zadań instytucji znalazło się, m.in.: nadzorowanie i wspieranie Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika, organizowanie konferencji, sympozjów i seminariów czy finansowanie badań naukowych, w tym przyznawanie „Stypendiów Kopernikański” oraz „Grantów Mikołaja Kopernika”.
Kłębiące się kontrowersje
Od początku wielu traktowało inicjatywę jako polityczny ośrodek promocji i tworzenia nowych elit. Pojawiało się wiele wątpliwości, począwszy od realizowanego programu, który powielać miał informacje oferowane przez inne instytucje, jak również dotyczących sposobu powoływania członków, z których część miała być nominowana przez ministra Czarnka.
W 2023 r. akademii przyznano aż 25 mln zł z budżetu państwa, z czego 15 mln na realizację zadań. 2 mln zł przekazał również Narodowy Bank Polski (NBP).
Decyzja o likwidacji – rząd kontra prezydent
Co ciekawe, po trzech latach od powołania instytucji oraz po dwóch latach od powstania Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika, zdecydowano o konieczności likwidacji obu placówek. Jako powody wskazywano m.in. niską efektywność działania, brak wymiernych efektów naukowych w stosunku do ponoszonych kosztów czy wspomniane, zbędne dublowanie zadań, realizowanych już przez np. Polską Akademię Nauk.
Rząd przyjął projekt ustawy likwidacyjnej 20 maja 2025 r. Drugie czytanie zaplanowano natomiast na 9 lipca 2025 r.
- Eliminujemy nieefektywne struktury i koncentrujemy środki na instytucjach z realnym dorobkiem naukowym. To działanie zgodne z oczekiwaniami środowiska naukowego oraz programem rządu – zaznaczał minister nauki i szkolnictwa wyższego, Marcin Kulasek.
Ustawa została jednak zawetowana przez ówczesnego prezydenta, Andrzeja Dudę.
- Nie mogę pozwolić, żeby uderzano w wyższe uczelnie. Próba likwidacji Akademii Kopernikańskiej to kuriozalna decyzja, z którą się nie zgadzam – oświadczył prezydent w czasie wywiadu dla Republiki.
Ministerstwo sprawdziło wydatki. Co wykazał audyt?
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zdecydowało o przeprowadzeniu kontroli w Akademii Kopernikańskiej, celem zweryfikowania wydatkowania wspomnianej, 15-milionowej dotacji. Warto wspomnieć, że audyt zlecił były szef resortu nauki, Dariusz Wieczorek. Kontrola trwała od maja do listopada 2024 r. W ostatnich dniach zaprezentowane zostały jej wyniki.
Audyt wykazał, że blisko 7,7 mln zł przyznanych środków wykorzystano niezgodnie z przeznaczeniem. Co ciekawe, jedno z zadań dotyczyło działalności Kolegium Nauk Medycznych Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika, zlokalizowanej w Olsztynie.
W wystąpieniu pokontrolnym wskazano bowiem, że akademia wydała ok. 4 mln zł bezpośrednio na finansowanie zadań związanych ze wspieraniem SGMK, choć środki powinny zostać przelane na konto szkoły. Takowe działanie stanowiło naruszenie zasad planowania budżetowego.
Blisko 340 tys. zł trafiło z kolei na koordynację produkcji stoisk partnerskich dla NBP, mimo że wydatek nie był zgodny z przeznaczeniem określonym w umowie. Podobnie oceniono wydatkowanie kwoty ok. 3,4 mln zł na współpracę międzynarodową akademii oraz organizację konferencji czy seminariów (środki powinny być przyznawane w ramach grantów).
Pokrycie kosztów najmu i sowite wyrównanie
Audytorzy zakwestionowali również sposób finansowania kosztów mieszkaniowych sekretarza akademii. Od kwietnia 2023 r. do marca 2024 r. wypłacano mu bowiem tzw. dodatek mieszkaniowy w wysokości 4 678,32 zł miesięcznie. Od maja 2024 r. instytucja pokrywała natomiast koszt najmu lokalu opiewający na 7000 zł miesięcznie. Tytułem wyrównania różnicy sekretarzowi przekazano 24 110,16 zł.
Remonty w Olsztynie i Toruniu bez stosownej dokumentacji
Z dokumentów wynika, że nieprawidłowości miały miejsce także w kwestii zamówień publicznych. Były one związane z remontami budynków w Olsztynie oraz Toruniu o wartości ok. 2,4 mln zł. W przypadku stolicy regionu chodzi o obiekt zajmowany przez Narodowy Banki Polski, zlokalizowany przy Al. Piłsudskiego 11/17, w którym odnowiono mieszkania o powierzchni 300 m2.
W związku z planowanym remontem 9 sierpnia 2023 r. skierowano zapytanie ofertowe do trzech wykonawców. Wpłynęły dwie oferty – opiewające na ponad 700 tys. zł brutto oraz ponad 930 tys. zł brutto. Umowę z tańszym wykonawcą podpisano już następnego dnia.
Jak podkreśla Wyborcza, zakres prac obejmował m.in. wyburzenia, utylizację odpadów, modernizację instalacji elektrycznej, montaż sufitów podwieszanych, wymianę podłóg oraz malowanie obiektu.
Projekt robót budowlanych opracowano dopiero w październiku 2023 r. Nie zawierał on jednak żadnych kosztorysów ani wycen.
Co ważne, 8 września 2023 r. zawarto aneks do umowy na kwotę 110 tys. zł brutto. Dotyczył on dodatkowych prac remontowych na powierzchni około 100 m2, obejmujących m.in.: modernizację i malowanie drzwi oraz tynkowanie i odgrzybianie ścian. Zadania miały zostać wykonane do 26 września 2023 r.
Remontowany obiekt nie był jednak własnością akademii, ale wynajmowany był od NBP. Miesięczny czynsz za ponad 300 m2 powierzchni biurowej i 145 m2 powierzchni pomocniczej wynosił 9,88 tys. zł miesięcznie.
Pozory konkurencyjności?
Resort nauki wskazuje, że dokumentację opracowano dopiero w trakcie realizacji zamówienia i nie zawierała ona kluczowych kwestii, czyli szacunków wartości robót. Uznano to za naruszenie przepisów prawa zamówień publicznych. Ustalono także, że istniało duże prawdopodobieństwo, że wykonawca nie posiadał wymaganego doświadczenia w pracach remontowo-budowlanych. W przypadku Olsztyna zapytania ofertowe skierowano do podmiotów, dla których tego typu prace nie stanowiły głównego przedmiotu działalności, co zdaniem ministerstwa, mogło stwarzać pozory konkurencyjności i prowadzić do nierównego traktowania wykonawców.
Resort żąda zwrotu środków
Na podstawie wyników kontroli Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego domaga się zwrotu środków, które wykorzystano niezgodnie z prawem. Akademia ma na to 15 dni od stwierdzenia nieprawidłowości.
Czytaj również:
W Olsztynie powstanie kolegium podległe Akademii Kopernikańskiej. UWM straci pieniądze?
Komentarze (2)
Dodaj swój komentarz