Braniewo miało więcej mieszkańców niż Warszawa? Zapomniana średniowieczna potęga Warmii

Gdy Braniewo rosło w siłę, a Elbląg rywalizował z Gdańskiem

Dokładne populacje miast z tamtego okresu nie są znane, ponieważ nie prowadzono wtedy powszechnych spisów ludności. Do tego, społeczeństwa polskich – jak i europejskich miast – targane były np. epidemiami czy pożarami, które nierzadko przyczyniały się do radykalnych zmian w ludności.

Aby ustalić populacje średniowiecznych miast, badacze posługują się m.in. danymi na temat liczebności wystawionych wojsk na wojnę trzynastoletnią (z Zakonem Krzyżackim, w latach 1454-1466). Europejskie kraje zaczęły wprowadzać księgi metrykalne mniej-więcej w połowie XVI wieku, a polskie – XVII wieku. Liczebność populacji miast była wtedy skrupulatniej notowana, a naukowcy starają się wiedzę oraz dane z XVI w. przekładać na wcześniejsze stulecia.

Dzięki temu, powstało zestawienie najliczniejszych polskich miast pod koniec XV wieku. W pierwszej dziesiątce znalazła się warmińska miejscowość oraz miasto na Powiślu.

1. Gdańsk ok. 35 tys. mieszkańców
2. Kraków ok. 18-20 tys. mieszkańców
3. Poznań ok. 10-12,5 tys. mieszkańców
4. Toruń ok. 10 tys. mieszkańców
5. Elbląg ok. 10 tys. mieszkańców
6. Lwów ok. 8-10 tys. mieszkańców
7. Lublin 5,5-5 tys. mieszkańców
8. Braniewo 5 tys. mieszkańców
9. Warszawa ok. 4,5 tys. mieszkańców
10. Olkusz, Łomża lub Sandomierz (jest to trudne do ustalenia)

Elbląg – portowa potęga średniowiecza

Elbląg posiadał port – 2. z kolei po Gdańsku, dzięki czemu szybko rozwijał się pod względem handlowym i gospodarczym. Miasto współpracowało w ramach Hanzy (związek kupców bądź miast handlowych średniowiecznej Europy), było z nią luźno związane od 1295, natomiast od 1356 – oficjalnie. Elbląg zdobył port wskutek wspomnianej wojny trzynastoletniej, a także otrzymał od króla, Kazimierza Jagiellończyka Przywilej Elbląski - nowe terytorium. Wpłynęło to na rozwój miejscowości. W 1466 roku, po pokoju toruńskim (traktat zawarty pomiędzy Polską, Litwą i Zakonem Krzyżackim, kończący tzw. wielką wojnę), Elbląg stał się miastem przynależącym do Polski, tym samym stając się jednym z jej najważniejszych miast. Elbląg to również najstarsza miejscowość w województwie. Założono go w 1237 roku, a prawa miejskie nadano w 1246 roku - niemal 100 lat wcześniej niż Olsztyn, stolicę województwa.

Elbląg utracił swoje znaczenie m.in. przez II wojnę światową, podczas której zablokowano Zalew Wiślany. Miasto zostało zniszczone, a przemysł, który sprawiał, że miasto było ważnym ośrodkiem, rozebrano.

Braniewo mogło wyprzedzać Warszawę?

Braniewo było pierwszą stolicą Warmii. Otrzymało prawa miejskie w 1254 roku. Stanowiło miasto portowe, a także przynależało do Hanzy - było jedynym hanzeatyckim portem Warmii. W Prusach Królewskich miasto zajmowało 4. pozycję po tzw. wielkich miastach pruskich - Gdańsku, Toruniu i Elblągu. W miejscowości znajdowała się także stocznia (do początków XX wieku). Braniewo było również jednym ze współzałożycieli Związku Pruskiego, który zrzeszał pruskie rycerstwo i mieszczaństwo, sprzeciwiających się uciskowi podatkowemu i nadużyciom Zakonu Krzyżackiego. Organizacja broniła ich praw oraz interesów. 

Nie wszyscy historycy i badacze zgadzają się co do tego, że Braniewo posiadało większą populację od Warszawy w XV wieku. Polski historyk i demograf, Cezary Kuklo umieścił miejscowość na Warmii wyżej od aktualnej stolicy kraju w pracy pt. "Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej", ale inni znaczący badacze nie przyznali mu racji. Nie ulega natomiast wątpliwości, że Braniewo było znaczącym punktem na mapie. Jak mówią mieszkańcy regionu, z całego zestawienia najliczniejszych polskich miast w XV wieku, to właśnie Braniewo jest najbardziej poszkodowaną pozycją, która utraciła swoje znaczenie m.in. przez wydarzenia II wojny światowej i jej następstwa, np. rozbierania budowli i wywożenia ich w celu odbudowania powojennej Warszawy.

Dla porównania, populacja Londynu w XV wieku liczyła od 50 do 80 tys. osób - dokładne dane nie są znane. To mniej-więcej 3 razy więcej niż lider rankingu. Gdańsk. Paryż już w początkowych dekadach XIV wieku liczył ok. 60 tys. mieszkańców.