Ponad 69 tys. zł na ratowanie warmińskiego zabytku. Kapliczka w Brąswałdzie odzyskała dawny blask

Kapliczka w Brąswałdzie, położona u podnóża wzgórza, na którym stoi kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej, jest nie tylko zabytkiem, ale także miejscem żywej tradycji religijnej. Odnowiony obiekt ponownie przyciąga uwagę jasnymi elewacjami, kobaltowym kolorem nisz i starannie odtworzonymi detalami.

Konserwatorskie odkrycia zmieniły wygląd kapliczki

Prace pokazały, że historia obiektu była bardziej złożona, niż początkowo zakładano. Po usunięciu wtórnych tynków i wykonaniu odkrywek okazało się, że kapliczka została przebudowana, a jej pierwotne proporcje różniły się od tych znanych sprzed renowacji. Zmieniono m.in. kształt i układ bocznych nisz, a od frontu dobudowano fragment muru.

– Temat, który wydawał się prosty, okazał się trudny. W trakcie prac wyszło na jaw wiele nowych informacji, które wpłynęły na ostateczne rozwiązania. Kapliczka w swoim wcześniejszym kształcie była w rzeczywistości przebudowana. Od frontu dobudowano fragment muru, przez co miała inne proporcje, a boczne wnęki zostały przekształcone. Po przywróceniu ich pierwotnego układu udało się również odnaleźć historyczną kolorystykę i fakturę tynków. Efekt jest, w mojej ocenie, bardzo dobry – podkreśla Mirosław Jonakowski, warmińsko-mazurski wojewódzki konserwator zabytków.

Dzięki badaniom ustalono kolorystykę elewacji. Kapliczkę pomalowano na ciepłą, wapienną biel, natomiast nisze otrzymały kobaltowy kolor nawiązujący do nieboskłonu. Zdecydowano także o usunięciu wtórnego drewnianego płotka. Zadaszenie pozostawiono, ponieważ nie udało się jednoznacznie ustalić jego pierwotnej formy. Drewniane elementy, w tym przegniłe dolne belki, naprawiono lub wymieniono, a fundamenty wzmocniono i zabezpieczono izolacją. Odnowiono również kamienny cokół i odtworzono tynki.

Jednym z ciekawszych odkryć było ustalenie materiału, z którego wykonano rzeźbę umieszczoną na frontowej ścianie. - To piękna rzeźba wykonana w ludowym stylu. Z początku myśleliśmy, że jest z gipsu, szybko jednak okazało się, że to marmur, być może włoski. Rzeźbę przywróciliśmy na jej właściwe  miejsce. Drewniany krucyfiks został natomiast oczyszczony, zabezpieczony i przeniesiony na tylną ścianę kapliczki – wyjaśnia Magda Pawlak-Grabowska, właścicielka firmy Transfer-Art System z Wilimowa, odpowiedzialna za prace konserwatorskie.
 
Ochrona dziedzictwa to wspólna odpowiedzialność

Renowacja w Brąswałdzie wpisuje się w działania powiatu olsztyńskiego na rzecz ratowania przydrożnych obiektów sakralnych. Od 2023 roku samorząd realizuje program „Ratujemy kapliczki warmińskie”, prowadzony we współpracy z wojewódzkim konserwatorem zabytków oraz samorządami gminnymi. W ramach inicjatywy każdego roku kilkanaście kapliczek obejmowanych jest pracami konserwatorskimi. W tej kadencji Powiat odnowił już około 40 takich obiektów.

– Od wielu lat wspólnie z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, przy zaangażowaniu wójtów i burmistrzów, prowadzimy działania na rzecz rewitalizacji kapliczek. Każda taka renowacja ma dla nas ogromne znaczenie. Kapliczki są symbolem chrześcijaństwa na Warmii, świadectwem wiary i przywiązania mieszkańców do tej ziemi – mówi starosta olsztyński, Andrzej Abako.

Starosta olsztyński, Andrzej Abako 

Jak zaznacza starosta, wybór kapliczki w Brąswałdzie nie był przypadkowy. Miejscowość zajmuje szczególne miejsce w historii regionu i na Szlaku Świętej Warmii. Jest związana z postaciami Marii Zientary-Malewskiej i księdza Walentego Barczewskiego, którzy pielęgnowali polskość i język polski w czasach, gdy Warmia nie należała do Polski.

– Brąswałd to wyjątkowe miejsce na mapie Warmii. Chcemy chronić nie tylko same zabytki, lecz także pamięć o ludziach i wartościach, które reprezentują – dodaje starosta.

W przypadku kapliczki w Brąswałdzie powiat przeprowadził prace na terenie zarządzanym przez Powiatową Służbę Drogową w Olsztynie, która będzie sprawować nad obiektem dalszą opiekę. Całkowity koszt renowacji przekroczył 69 tys. zł, z czego 25 tys. zł pochodziło z dofinansowania ministerialnego.

 
Miejsce, które wciąż służy mieszkańcom

Kapliczki przydrożne są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu kulturowego Warmii. Przez stulecia pełniły funkcje religijne, wotywne i dziękczynne. Wznoszono je m.in. na rozdrożach, przy granicach wsi i w miejscach ważnych dla lokalnych społeczności. Do dziś są świadectwem wiary, historii i przywiązania do rodzinnej ziemi.

W Brąswałdzie tradycja ta pozostaje żywa. Kapliczka nadal uczestniczy w życiu parafii.

– To zewnętrzny znak wiary poprzednich pokoleń, ale również obecnych mieszkańców, którzy utożsamiają się ze swoją wiarą i miejscowością. Ta kapliczka nadal nam służy. Podczas uroczystości Bożego Ciała ustawiamy tu ołtarz i oddajemy hołd Panu Jezusowi w Najświętszym Sakramencie – mówi ks. kan. Stanisław Tkacz, proboszcz parafii w Brąswałdzie.

Odnowiona kapliczka jest więc czymś więcej niż zabytkowym obiektem. To część lokalnej historii, która nie została zamknięta w przeszłości, lecz nadal towarzyszy mieszkańcom i kolejnym pokoleniom.