Ponad 140-letni dom ucierpiał w pożarze. Jego...

Ponad 140-letni dom ucierpiał w pożarze. Jego historię współtworzył działacz regionalista, Edward Cyfus

Oliwia Jaroń · 2026-10-17 18:41

Dom, w którym mieszkał Edward CyfusFot. mł. kpt. Piotr Ilski / KM PSP Olsztyn, UM Olsztyn

W ostatnich dniach pisaliśmy na temat pożaru jednego z budynków mieszkalnych w miejscowości Giławy w gminie Purda. Dom posiada charakterystyczne, niebieskie okiennice. Przez lata mieszkała tam postać niezwykle istotna dla Warmii - Edward Cyfus.

Więcej informacji o zdarzeniu zamieściliśmy w materiale: Pożar domu pod Olsztynem. W akcji 11 zastępów straży pożarnej

Cyfus był przede wszystkim warmińskim działaczem regionalnym, a swoje życie poświęcił popularyzacji wiedzy o Warmii. To autor ponad dwustu gawęd oraz elementarza i słownika gwary warmińskiej. W książce pt. "Moja Warmia" wydanej w 2012 roku opowiadał z kolei m.in. o swoim dzieciństwie na Warmii – o zwyczajach, przyrodzie, kulinariach czy świętach. Co ciekawe, wydawnictwo wzbogacają m.in. fotografie Mieczysława Wieliczko, który niedawno zyskał tytuł Honorowego Obywatela Olsztyna.

Czytaj więcej: Ceniony artysta, Mieczysław Wieliczko Honorowym Obywatelem Olsztyna.

Edward Cyfus urodził się w 1949 roku w Dorotowie. Jego matka była Warmiaczką, a ojciec – Mazurem. Warto zaznaczyć, iż jego pierwszym językiem był niemiecki, a po warmińsku nauczył się mówić od dziadków. Zarówno dzieciństwo, jak i lata młodzieńcze spędził w Barczewie, gdzie mieszkał do 1981 roku, a tuż przed wprowadzeniem stanu wojennego, wyjechał do Niemiec. Zagranicą spędził ok. dekadę, a do Polski powrócił w 1992 roku. W Niemczech nie czuł się "jak u siebie". Do tego, doświadczenie emigracji sprawiło, że zyskał nową perspektywę, która dodatkowo wzmocniła jego potrzebę działania w obszarze popularyzacji warmińskości.

Działacz warmiński ma na swoim koncie wiele inicjatyw, m.in. wygłaszanie gawęd na antenie Radia Olsztyn czy publikację opowiadań w "Gazecie Olsztyńskiej", oczywiście w gwarze warmińskiej.

Był również pomysłodawcą ustawienia szlabanu na granicy Warmii i Mazur, czyli „Granicy jedności” w Łajsie (na granicy katolickiej Warmii oraz protestanckich Mazur. Obecnie jest to granica gmin: Purda oraz Jedwabno. Z jego inicjatywy w 2006 roku stworzono również tzw. Drogę Biskupów w Bałdach.

Dzięki działaniom Edwarda Cyfusa, Łukasza Rucha i Izabeli Lewandowskiej, w 2016 roku gwara warmińska została również wpisana na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

W 2025 roku został laureatem Nagrody im. Oskara Kolberga. To wyróżnienie przyznawane twórcom i popularyzatorom kultury ludowej. Jej wręczenie nastąpiło pośmiertnie. Edward Cyfus zmarł 31 maja 2025 roku – w wieku 76 lat.

* * *

Czytaj również: W wieku 75 lat odszedł Edward Cyfus. Całe życie poświęcił Warmii

* * *

Cyfus spędził lata w gminie Purda - najpierw w Nowej Wsi, a potem w Giławach. Tam odnowił tradycyjną, warmińską chatę z ozdobnymi, niebieskimi okiennicami.

- Ten dom, wybudowany w 1880 roku, ratowałem przez 4 lata – mówił w materiale Programu 2 Polskiego Radia w 2021 roku Edward Cyfus.

Nad gankiem znajdowała się drewniana tabliczka z napisem w gwarze warmińskiej, mówiąca: "Witajcie w naszym domu", co – jak mówił działacz regionalny – miało reprezentować warmińską gościnność.

Jak mówi, mieszkanie w takim obiekcie było jego marzeniem.

Pożar budynku jest więc tragedią osobistą, ale również stratą dla dziedzictwa regionu. Na mediach społecznościowych naszego portalu pojawiły się wpisy osób zaprzyjaźnionych z Cyfusem.

- Gościł mnie kilka razy. Na strychu były zbiory z wyposażenia dawnych "chałup warmińskich"

– napisał jeden z Czytelników.

W wyniku pożaru zniszczeniu uległy szczególnie dach oraz strych budynku. Przypomnijmy, że przed przybyciem straży pożarnej z budynku ewakuowały się dwie osoby. Nikt nie wymagał pomocy medycznej.

Jak dowiedziała się redakcja portalu Olsztyn.com.pl, Edward Cyfus sprzedał dom rok przed śmiercią. Na razie nie wiadomo, jakie dalsze kroki podejmą nowi właściciele.