Krauze / Czajkowski / Koncert symfoniczny

Nieczęsto zdarza się, że spędzając wieczór w filharmonii mamy możliwość spotkać się z kompozytorem wykonywanych dzieł, w dodatku w roli wykonawcy partii solowej. Lecz właśnie na takie niecodzienne doświadczenie będzie udziałem olsztyńskich melomanów: Zygmunt Krauze, kompozytor, pianista, pedagog i organizator życia muzycznego o znaczącym dorobku na wszystkich tych polach, odwiedzi Warmińsko-Mazurską Filharmonię w towarzystwie swojej muzyki. Usłyszymy Serenadę na orkiestrę (1998) oraz Adieu (2003). Pierwszy z utworów olśniewa idyllicznym, nieco onirycznym nastrojem i kunsztowna tkanką melodyczną, a jego niesamowity nastrój wynika między innymi z użycia nietypowego instrumentarium: dzwonka krowiego, karaibskiego bębna stalowego, gongu tajlandzkiego oraz tabli*. Z kolei drugi z utworów — Adieu — sam kompozytor skomentował tak:

„Adieu jest programowym utworem w formie capriccia na pianino solo i orkiestrę. Cały program zawiera się w tytule, który można tłumaczyć w różny sposób. Dla mnie pożegnanie, rozstanie rozumiane jest jako moment, w którym coś się kończy, lecz jednocześnie powstaje nowa sytuacja, otwierają się nowe perspektywy. Tak chyba myśli niepoprawny optymista. Użycie pianina, w dodatku pianina rozstrojonego, podyktowane zostało nie tylko jego walorami dźwiękowymi. Instrument ten, ubogi krewny fortepianu, ma piękną historię i na pewno zasłużył sobie, aby stanąć wreszcie na estradzie obok orkiestry symfonicznej”**.

Symfonia to potężna forma, dająca szerokie pole dla pełnej rozmachu, dojrzałej wypowiedzi artystycznej. To właśnie ona była dla wielu kompozytorów polem rozważań o rzeczach wielkich i ostatecznych. Nie inaczej jest w przypadku V Symfonii e-moll op. 64 Piotra Czajkowskiego, bowiem jej tematem są rozterki człowieka targanego przez los. Wiemy to dzięki kilku wersom pozostawionych na rękopisie:

Program:

I część symf[onii]. Intr[odukcja]. Całkowite poddanie się losowi, czyli – co jest tym samym – niezgłębionym zamiarom Opatrzności. Allegro. I) Szepty, wątpliwości, lamenty, wyrzuty wobec… XXX II) Czyż mam rzucić się w objęcia wiary???

Cudowny program, oby tylko udało się go zrealizować***.

Cała ta symfoniczna podróż wgłąb rozważań nad fatum rozpoczyna się od ciągle powracającego motywu symbolizującego los. Jednym z etapów tej drogi jest piękne solo waltorni w części drugiej, a także słynny walc w części trzeciej. Aż trudno uwierzyć, że komponowanie tego dzieła przysporzyło kompozytorowi wiele trudu; Czajkowski podczas pracy nad utworem stale wątpił w wartość i powodzenie utworu, o czym świadczą dobitnie jego listy****.  Nie mniej jednak udało mu się skomponować utwór, który przeprowadza słuchacza od niepewności do triumfu. Narracja Symfonii sugeruje słuchaczom, że rozterki z pierwszej części rozpraszają się w finale, który napawa optymizmem i radością.

Agnieszka Teodora Żabińska

* tradycyjny indyjski instrument złożony drewnianych, glinianych lub miedzianych kociołków, na którym gra się kiściami dłoni lub palcami. Membrany obu naciąga się rzemieniami.

** Cytat pochodzi z książki programowej 46. Festiwalu  Warszawska Jesień. Cyt. za: https://polmic.pl/pl/nowosci-wydawnicze/nuty/adieu–krauze-zygmunt (dostęp 29.08.2026 r.).

*** Zapewne ciekawi Państwa, cóż takiego kryje się pod XXX. Badacze twórczości Czajkowskiego potwierdzają, że w ten sposób ukrywał swoją tożsamość intymną wówczas społecznie nieakceptowaną. http://en.tchaikovsky-research.net/pages/Symphony_No._5 (dostęp 29.08.2026 r.).

**** Tamże.

Bilety w cenie:

Normalny – 80 zł Ulgowy – 60 zł Karta Seniora – 40 zł (do nabycia w kasie) Karta Dużej Rodziny – 40 zł (do nabycia w kasie)