Świat Andrzeja Wajdy w muzyce filmowej
Czy X muza obeszłaby się bez muzyki? Jej dzisiejsza pozycja zbudowana została na zespoleniu jej artystycznych sióstr, co przecież nie jest nowym sposobem organizowania artystycznej materii. Idea syntezy sztuk przewijała się przecież przez niemal...
-
- Data
- piątek, 20.11.2026
-
- Godzina
- 19:00
-
- Miejsce
- Filharmonia Warmińsko-Mazurska
-
- Adres
- Bartosza Głowackiego 1, 10-447 Olsztyn
-
- Miasto
- Olsztyn
-
- Kategoria
- Koncert
-
- Organizator
- Filharmonia Warmińsko-Mazurska
Opis wydarzenia
Czy X muza obeszłaby się bez muzyki? Jej dzisiejsza pozycja zbudowana została na zespoleniu jej artystycznych sióstr, co przecież nie jest nowym sposobem organizowania artystycznej materii. Idea syntezy sztuk przewijała się przecież przez niemal wszystkie epoki: dramat antyczny, opera (a w zasadzie dramma per musica) w baroku, dramat muzyczny Ryszarda Wagnera — to tylko kilka przykładów. Można powiedzieć, że film to nowoczesna kontynuacja tej drogi. Zaspokaja ona naturalne uwarunkowanie człowieka — wielozmysłowość — i wykorzystuje je do obcowania z czymś większym niż on sam — sztuką.
Andrzej Wajda, nasz filmowy wieszcz narodowy, ogromnie cenił sobie muzykę w filmie. Często ma ona znaczenia fabularne lub symboliczne w jego obrazach — jak chociażby w końcowej scenie filmu Popiół i diament, gdzie rozbrzmiewa Polonez A-dur op. 40 Chopina w „krzywej” aranżacji na zespół biesiadny… Z jego dorobku i jego słów wynika, że reżyser w sprawach muzyki najbardziej ufał Wojciechowi Kilarowi:
„Zwykle reżyser mówi do kompozytora: «film jest już gotowy, jeszcze napisz muzykę». A Wojciech Kilar wychodził przed wszystkich i mówił: «zrób mi film do mojej muzyki». Nie było też niekończących się dyskusji, jakie zwykle reżyserzy mają z kompozytorami. Kiedy on obejrzał film, to po prostu wiedział, co ja chcę powiedzieć”*
„Często kompozytorzy dopełniają film, a między reżyserami mówi się: «przyjdzie muzyka, będzie dobrze». Nie! Jeżeli przychodziła muzyka Kilara, to ona była integralna i zawierała to, co się jej należało – to, co Wojciech Kilar chciał do filmu dołożyć. To było wyjątkowe. To nie była tylko ilustracja do filmu”*.
Tego wieczoru usłyszymy aż 4 owoce tej współpracy: dwa utwory do filmu Zemsta z roku 2002 na podstawie sztuki Aleksandra Fredry, Walc z Ziemi obiecanej (rok 1974, na podstawie powieści Władysława Reymonta — melodia przesycona prozą życia w niebywale poetycki sposób) oraz bohater prawie wszystkich studniówek w Polsce: Polonez z Pana Tadeusza (1999, na podstawie dzieła Adama Mickiewicza). Z tym ostatnim związana jest pewna historia mistrza filmu:
„Jeszcze nie zdążyłem do końca przygotować się do kręcenia filmu Pan Tadeusz, bo to było przedsięwzięcie duże i skomplikowane. (…) I wtedy dostałem płytę od Wojciecha Kilara. (…) Okazało się, że na płycie jest polonez! A do tego załączony list. «Posłuchaj mojej muzyki — pisze Wojciech Kilar — bo wydaje mi się, że to dobra wskazówka dla ciebie, jak zrobić film Pan Tadeusz» [śmiech]. No więc już wiedziałem, jak zrobić film Pan Tadeusz. Coś takiego nigdy wcześniej mi się nie zdarzyło. To było tak, jakby on mi nadał: aha, to taki mam robić film!”*
Przy ekranizacji Kroniki wypadków miłosnych Wajda zaufał także Kilarowi. Przesycony romantyzmem temat ukazuje, jak kompozytor rozumiał doskonale wielki ekran.
Natomiast daleki tematycznie od tych wiekopomnych ekranizacji melodramat Niewinni czarodzieje to intymna w gruncie rzeczy opowieść o smakowicie niedopowiedzianej, tlącej się relacji między dwójką młodych bohaterów. Tak subtelny temat znalazł odbicie w jazzowej ścieżce dźwiękowej Krzysztofa Komedy, nowoczesnej, acz nostalgicznej — dokładnie takiej, jak nastrój w filmie.
Agnieszka Teodora Żabińska
*https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/wajda-o-kilarze-robilismy-filmy-do-jego-muzyki (dostęp 16.09.2026 r.).
Zygmunt Rychert urodził się 2 maja 1947 r. w Gdańsku. Edukację muzyczną rozpoczął w czwartym roku życia od nauki gry na skrzypcach. Już jako uczeń był etatowym organistą w gdańskich kościołach. Studiował dyrygenturę w PWSM w Poznaniu u prof. W. Krzemieńskiego (dyplom z wyróżnieniem w 1971 roku) oraz kompozycję pod kierunkiem Floriana Dąbrowskiego. Uzyskał wiele nagród na konkursach kompozytorskich i dyrygenckich (jeszcze jako student i najmłodszy uczestnik został laureatem I Konkursu Dyrygenckiego w Katowicach w 1970 roku). Po studiach, jako stypendysta MKS w 1971 roku otrzymał roczne stypendium, aby pełnić funkcję dyrygenta-asystenta w Filharmonii Narodowej w Warszawie (1971-1972).
Andrzej Wajda, nasz filmowy wieszcz narodowy, ogromnie cenił sobie muzykę w filmie. Często ma ona znaczenia fabularne lub symboliczne w jego obrazach — jak chociażby w końcowej scenie filmu Popiół i diament, gdzie rozbrzmiewa Polonez A-dur op. 40 Chopina w „krzywej” aranżacji na zespół biesiadny… Z jego dorobku i jego słów wynika, że reżyser w sprawach muzyki najbardziej ufał Wojciechowi Kilarowi:
„Zwykle reżyser mówi do kompozytora: «film jest już gotowy, jeszcze napisz muzykę». A Wojciech Kilar wychodził przed wszystkich i mówił: «zrób mi film do mojej muzyki». Nie było też niekończących się dyskusji, jakie zwykle reżyserzy mają z kompozytorami. Kiedy on obejrzał film, to po prostu wiedział, co ja chcę powiedzieć”*
„Często kompozytorzy dopełniają film, a między reżyserami mówi się: «przyjdzie muzyka, będzie dobrze». Nie! Jeżeli przychodziła muzyka Kilara, to ona była integralna i zawierała to, co się jej należało – to, co Wojciech Kilar chciał do filmu dołożyć. To było wyjątkowe. To nie była tylko ilustracja do filmu”*.
Tego wieczoru usłyszymy aż 4 owoce tej współpracy: dwa utwory do filmu Zemsta z roku 2002 na podstawie sztuki Aleksandra Fredry, Walc z Ziemi obiecanej (rok 1974, na podstawie powieści Władysława Reymonta — melodia przesycona prozą życia w niebywale poetycki sposób) oraz bohater prawie wszystkich studniówek w Polsce: Polonez z Pana Tadeusza (1999, na podstawie dzieła Adama Mickiewicza). Z tym ostatnim związana jest pewna historia mistrza filmu:
„Jeszcze nie zdążyłem do końca przygotować się do kręcenia filmu Pan Tadeusz, bo to było przedsięwzięcie duże i skomplikowane. (…) I wtedy dostałem płytę od Wojciecha Kilara. (…) Okazało się, że na płycie jest polonez! A do tego załączony list. «Posłuchaj mojej muzyki — pisze Wojciech Kilar — bo wydaje mi się, że to dobra wskazówka dla ciebie, jak zrobić film Pan Tadeusz» [śmiech]. No więc już wiedziałem, jak zrobić film Pan Tadeusz. Coś takiego nigdy wcześniej mi się nie zdarzyło. To było tak, jakby on mi nadał: aha, to taki mam robić film!”*
Przy ekranizacji Kroniki wypadków miłosnych Wajda zaufał także Kilarowi. Przesycony romantyzmem temat ukazuje, jak kompozytor rozumiał doskonale wielki ekran.
Natomiast daleki tematycznie od tych wiekopomnych ekranizacji melodramat Niewinni czarodzieje to intymna w gruncie rzeczy opowieść o smakowicie niedopowiedzianej, tlącej się relacji między dwójką młodych bohaterów. Tak subtelny temat znalazł odbicie w jazzowej ścieżce dźwiękowej Krzysztofa Komedy, nowoczesnej, acz nostalgicznej — dokładnie takiej, jak nastrój w filmie.
Agnieszka Teodora Żabińska
*https://dzieje.pl/kultura-i-sztuka/wajda-o-kilarze-robilismy-filmy-do-jego-muzyki (dostęp 16.09.2026 r.).
Zygmunt Rychert urodził się 2 maja 1947 r. w Gdańsku. Edukację muzyczną rozpoczął w czwartym roku życia od nauki gry na skrzypcach. Już jako uczeń był etatowym organistą w gdańskich kościołach. Studiował dyrygenturę w PWSM w Poznaniu u prof. W. Krzemieńskiego (dyplom z wyróżnieniem w 1971 roku) oraz kompozycję pod kierunkiem Floriana Dąbrowskiego. Uzyskał wiele nagród na konkursach kompozytorskich i dyrygenckich (jeszcze jako student i najmłodszy uczestnik został laureatem I Konkursu Dyrygenckiego w Katowicach w 1970 roku). Po studiach, jako stypendysta MKS w 1971 roku otrzymał roczne stypendium, aby pełnić funkcję dyrygenta-asystenta w Filharmonii Narodowej w Warszawie (1971-1972).
