Położone między zachodnim brzegiem Jeziora Długiego a szosą do Likus tereny były własnością gminy miejskiej Olsztyna i nie były zabudowane. Według planu teren podzielony został na mniej więcej równe parcele o wielkości od ok. 1100 do 1300 m kw. Wystarczały one do pobudowania domów jedno lub dwurodzinnych z ogrodem.
Podzielone działki ułożono wzdłuż nowo wytyczonych ulic. Na potrzeby osiedla wybudowano Dietrich-Eckhart-Strasse (ul. Morską), Herbert-Norkus-Strasse (Aleję Róż), Horst-Wessel-Strasse (Aleję Przyjaciół i część ul. Rybaki) oraz Schlageterstarasse (wschodni odcinek ul. Rybaki). Osoby znające historię w nazwach ulic znaleźć mogą nazwiska nazistowskich "męczenników".
Herbert Norkus był 16-letnim działaczem Hitlerjugend, zamordowanym przez komunistów w 1932 roku. O wiele ważniejszą postacią jest Horst Wessel. W czasie studiów wstąpił on do NSDAP i bojówek tejże partii. Organizował brutalne ataki na działaczy robotniczych. Był także uzdolniony muzycznie - napisał zatytułowany jego imieniem utwór, który stał się hymnem nazistowskiej partii i drugim, nieoficjalnym hymnem III Rzeszy. W styczniu 1930 roku został postrzelony przez członka komunistycznej bojówki, w wyniku czego zmarł.
Budowę osiedla rozpoczęto w 1935 roku. Domy jednorodzinne miały powierzchnię ok. 100-110 m kw., a koszt ich wzniesienia wynosił od 18 tys. do 24 tys. marek. Wszystkie nowe budynki w oczekiwaniu na rozwój motoryzacji wyposażone były w garaże, jednak przez długi czas tylko nieliczni mieszkańcy mogli pozwolić sobie na auto.
Do 1939 roku na osiedlu znaleźć można było 99 domów, w którym zamieszkiwały 192 osoby. Największą grupę stanowili urzędnicy (53 os.) i pracownicy umysłowi (30 os.). Na osiedlu mieszkało także wielu emerytów (35 os.). Pozostali mieszkańcy domków nad Jeziorem Długim byli rzemieślnikami, kupcami, nauczycielami i wojskowymi.
Osiedle prezentowało pod względem jakości życia najwyższy poziom w Olsztynie. Potrzebną rozbudowę infrastruktury zatrzymał wybuch II wojny światowej, a następnie klęska hitlerowskich Niemiec. Niedługo później Allenstein znalazł się w granicach Polski i już jako Olsztyn zasiedlany był przez przybyłych z różnych stron Polaków.
Pierwsi osadnicy przybyli do opuszczonych domków nad Jeziorem Długim na początku maja 1945 roku. Początkowo zajmowano jedynie domy usytułowane przy dzisiejszych ul. Morskiej i Alei Róż. Pozostałe znajdowały się zbyt blisko lasu - a to wiązało się z niebezpieczeństwem "wpadnięcia" na czerwonoarmistów. Radzieckie wojsko stacjonowało w mieście do 1956 roku. "Sołdaci", zajmujący koszary przy ul. Artyleryjskiej, przez długi czas po zakończeniu walk potrafili włamywać się do mieszkań i obrabowywać osadników. Zdarzały się także przypadki gwałtów.
Osiedlający się nad Jeziorem Długim Polacy pochodzili głównie z Warszawy oraz ziem utraconych - z Wileńszczyzny czy dzisiejszej zachodniej Ukrainy. W dużym stopniu zachowana została struktura społeczna sprzed wojny - domy zajmowali przedstawiciele inteligencji i wolnych zawodów, urzędnicy i pracownicy administracji, nauczyciele, a wreszcie emeryci.
Dzisiaj dawne "wzorowe osiedle III Rzeszy" leży na uboczu, unikając zgiełku miasta, dostrzegalnego jedynie w położonych najbliżej ul. Bałtyckiej domach w postaci przejeżdżających przez nią samochodów. Mające blisko 90 lat osiedle pod względem architektonicznym i lokalizacyjnym nadal jest "nie do pobicia" - choć w Olsztynie mieszka ponad trzy razy więcej osób, niż w czasach, gdy powstawało.
Komentarze (17)
Napisz komentarz-
Mieszkam 70 lat na A
2025-10-06 22:02
„ OSIEDLE ZABYTKOWE „ - Niemcy budowali garaże przy domkach choć samochodów było jak na lekarstwo , obecne „ WŁADZE „ nie pozwalają budować garaży na własnych posesjach , bo dzielnica jest „ZABYTKOWA „ - PARANOJA !!! Chodniki też zabytkowe po których nie da się chodzić !!!
Odpowiedz
2 0
-
Dratewka
2024-04-17 03:47
No ale bursztynowa to chyba nie jest pierwotna ulica.
Niemcy klocków nie budowali.
Odpowiedz
1 0
-
Jerzy L.
2024-04-15 10:17
Panie Redaktorze! Największym zagrożeniem dla pierwszych mieszkańców osiedla byli nasi, polscy złodzieje i bandyci, którzy na ziemiach przejętych od Niemiec kradli co się dało wywieźć i sprzedać. Po zakończeniu działań wojennych rosyjscy sołdaci dość szybko zostali uspokojeni przez swoich dowódców – za wykroczenia byli surowo karani. Wiem coś o tym, bo dzieciństwo spędziłem w poniemieckim Wrocławiu, do którego rodzice dotarli, wracając z przymusowych robót w Niemczech. Nie wrócili do swojego rodzinnego miasta, zburzonego 1 września 1939 roku przez niemiecką Luftwaffe. Pozdrawiam!
Odpowiedz
10 12
-
Zawiedziona
2024-04-14 20:21
Płacimy za ciepłą wodę a leci letnia na Dworcowej -pojezierze i do mycia dziecka trzeba grzać w czajniku o co tu chodzi ???
Odpowiedz
21 17
-
raad
2024-04-14 19:38
w latach 30 XX budowano osiedla domków z garażami, choć nie było jeszcze tyle samochodów. w XXI buduje się domki z garażami (już niedługo nie trzeba będzie zapewniać miejsc parkingowych dla nowych inwestycji, słyszeliście o tym?), ale nie buduje się do nich dróg, a potem jest płacz (MY NIE WIEDZIELI) i wymusza na mniej zarabiających mieszkańcach bloków dokładanie z własnej kieszeni do zachcianek jaśniepaństwa. a potem się jeszcze na nich pluje.
Odpowiedz
19 4
-
Olsztyn kocham
2024-04-14 18:40
Wszyscy mieszkańcy domków powinni głosować przeciwko Szewczykowi zastępcy Grzymowicza przez 14lat nie zrobił nic! Głosowanie za nim wierzę się z wprowadzeniem przez PO zakazu piecu gazowych, eko terroryzm, drogie opłaty za wywóz śmieci, wodę. Wycofanie gotówki w miejsce niewolnictwa CBDC! Nie dajmy się zniewolić
Odpowiedz
48 32
-
Zenek
2024-04-14 18:11
Ja także nie mogę się nadziwić. Mieszkam tu od 56 roku i mało kto sobie zdaje sprawę, że w centrum bardzo wiele budowli wybudowali....Niemcy, a właściwie niemieccy Żydzi. Jak widać przetrwały te budynki, chociaż cały niemal okres postsowiecki nie miały właściciela, kogoś kto by o nie dbał. Dopiero "rewolucja" solidarnościowa ten stan rzeczy zmieniła, a budowle zaczęły być odrestaurowywane. Miasto wogóle przed wojną było ładne, i z fotografii widać, że zadbane. Wysoka Brama miała nawet iluminację świetlną na całej budowli, pięknie to dokumentują zdjęcia nocne z tamtej epoki. Dlatego zamiast pogardliwie odnosić się do tego co zbudowali Żydzi czy Niemcy może warto spojrzeć na to inaczej, bez niepotrzebnych wrogich emocji.
Odpowiedz
55 3
-
Fuzja
2024-04-14 17:37
Powinniśmy uczyć się budować domy i infrastrukturę towarzyszącą od Niemców .
Budowali dla ludzi ( 1935 r ) . W Polsce buduje się dla chowów klatkowych . Ludzi mają gorzej niż zwierzęta . Jakość tych klatek woła o pomstę do Nieistniejącego .
Odpowiedz
35 3
Napisz komentarz